MAKALELER

Sağlık KÖİ Projelerinde Ödeme Mekanizması Hakkında Yeni Yönetmelik hakkında kamuoyu açıklaması.

Sağlık kamu-özel işbirliği (“KÖİ”) projeleri kapsamındaki kira ödemelerinin hesaplanma yöntemini düzenleyen ve uzun süredir yürürlüğe girmesi beklenen Yönetmelik (“Değişiklik Yönetmeliği”) 25 Ocak 2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıştır

Sağlık KÖİ Projelerinde Ödeme Mekanizması Hakkında Yeni Yönetmelik hakkında kamuoyu açıklaması.


Sağlık kamu-özel işbirliği (“KÖİ”) projeleri kapsamındaki kira ödemelerinin hesaplanma yöntemini düzenleyen ve uzun süredir yürürlüğe girmesi beklenen Yönetmelik (“Değişiklik Yönetmeliği”) 25 Ocak 2020 tarihinde Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Değişiklik Yönetmeliği, 6428 sayılı Sağlık KÖİ Kanununda (“Sağlık KÖİ Kanunu”) ödeme mekanizmasıyla ilgili olarak 19 Temmuz 2019 tarihinde yapılan değişikliklere dayanmakta ve 21 Mart 2014 tarihli Sağlık KÖİ Yönetmeliğini tadil ederek yeni ödeme mekanizmasının detaylarını düzenlemektedir.

A. Kullanım Bedelinin Hesaplanma Yöntemindeki Değişiklikler

Sağlık Bakanlığının, sağlık KÖİ projelerinde, proje şirketine yapmakta olduğu ana ödemeler; (i) üç ayda bir ödenen kullanım bedeli ve (ii) aylık olarak ödenen hizmet bedeli kalemlerinden oluşan “kira ödemesidir”.

Değişiklik Yönetmeliği uyarınca, ihale sonucunda belirlenen kullanım bedeli, ilgili kredi sözleşmesinin para birimi olan yabancı para birimindeki değer değişikliklerine göre üç ayda bir hesaplanacaktır. Değişiklik Yönetmeliği bu hesaplama yöntemine ilişkin olarak bazı farklılıklar öngörmektedir:

1. Enflasyon vs. Döviz Kuru Değişikliği

Sağlık KÖİ Yönetmeliğinin değişiklikten önceki metni uyarınca (Yönetmelik Ek-2’ye tabi olan projeler kapsamında), kullanım bedeli; ilk olarak, bir önceki üç aylık hesaplama dönemindeki enflasyon oranına göre hesaplanmakta, ikinci aşamada ise eğer ilgili üç aylık hesaplama dönemi içerisinde yabancı para birimindeki değer artışı, enflasyon oranından daha fazla ise, bu farkıyansıtacak şekilde kullanım bedeli artırılmaktaydı. Ancak, eğer enflasyon artış oranı, yabancı para birimindeki değer artış oranından fazla olur ise, enflasyon oranındaki artış dikkate alınmaktaydı. Değişiklik Yönetmeliği yukarıda anılan hesaplama metodundan farklı bir hesaplama öngörerek, kullanım bedelinin bir önceki üç aylık hesaplama dönemindeki enflasyon oranına göre uyarlanacağını, ancak enflasyon oranındaki artış miktarı, yabancı para birimindeki artış oranından fazal olursa, bu iki oran arasındaki farkın kullanım bedelinin hesaplanmasında dikkate alınacağını düzenlemektedir.

2. Asıl Borç Tabanı

Değişiklik Yönetmeliğinden önce, kullanım bedeli belirlenmesine ilişkin formül; ilgili hesaplama döneminde, kullanım bedeli miktarının döviz karşılığının, bir önceki hesaplama döneminde ödenen kullanım bedelinin döviz karşılığından hiçbir şekilde daha az olamayacağını öngörmekteydi. Değişiklik Yönetmeliği, formülü revize ederek bu kuralı kaldırmıştır.

Ancak, Değişiklik Yönetmeliği, finansman sağlayanları korumak amacıyla farklı bir “asıl borç taban oranı mekanizması” öngörmüştür. Bu mekanizma; Türk Lirası cinsi kullanım bedeli ödemesinin hiçbir koşulda finansman geri ödeme yükümlülüklerine halel getirmeyecek şekilde yapılamasını öngörmektedir. Bu şekilde hesaplanan kullanım bedeli tabanı; finansman anlaşmalarında geçerli olan döviz cinsinin, dönemsel olarak hesaplanan finansman sözleşmesindeki Borç Servis Karşılama Oranını (“BSKO”) ödemeye yetecek seviyedeki döviz karşılığından az olamayacaktır. Sonuç olarak, eğer herhangi bir üç aylık hesaplama dönemindeki kullanım bedeli miktarı, BSKO’yu karşılamak için yeterli değilse, Türk Lirası cinsindeki kullanım bedeli miktarı, finansman sözleşmesinde belirtilen koşulu sağlaması için artırılacaktır. Ancak, kullanım bedeli, herhangi bir üç aylık hesaplama döneminde bu şekilde arttırılırsa, bu artış; imtiyaz süresi boyunca ödenecek toplam kullanım bedeli miktarından, ya i) imtiyaz süresini kısaltılması suretiyle ya da ii)toplam kullanım bedeli miktarının azaltılması suretiyle, düşürülecektir.

3. Kullanım Bedeli Tavanı

Değişiklik Yönetmeliği, kullanım bedeli ödemesinin aşağıda belirtilen tavan sınırlamalarına tabi olarak gerçekleştirileceğini düzenlemiştir:

Öncelikle, kullanım bedeli miktarının önceki hesaplama dönemindeki kullanım bedelinin dövüz karşılığının Yabancı Para Enflasyon Oranı (YPE) ile artırılmış tutarını aşmaması gerekmektedir.

Ayrıca, Sağlık Bakanlığı tarafından proje kapsamında proje şirketine ödenen toplam kullanım bedeli, söz konusu projenin Net Bugünkü Değerini (“NBD”) aşamaz.

NBD, NBD’nin hesaplama tarihi itibariyle projenin değerini bulmak için bir iskonto oranı uygulanarak, imtiyaz süresi boyunca bir projede ödenecek kullanım ve hizmet bedellerinin toplamı olarak tanımlanır. Değişiklik Yönetmeliğine göre; NBD aşağıdaki şekilde hesaplanır.

• Öncelikle, imtiyaz süresi boyunca ödenecek olan kullanım ve hizmet bedeli ödemeleri, geleceğe dönük tahminle çeşitli projeksiyonlarla hesaplanır. Gelecekteki enflasyon değeri ve yabancı ülke kuru değişiklikleri, NBD’nin hesaplama tarihinden önceki son 10 (on) yıl boyunca enflasyondaki ve yabancı ülke parasındaki kur artışına dayalı bir formülün uygulanması suretiyle hesaplanır. Bu ortalama artış oranı; kullanım ve hizmet bedellerinin daha sonraki hesaplama dönemlerinde de belirlenebilmesi için, imtiyaz süresinin sonuna kadar, her hesaplama döneminde uygulanarak projenin değeri hesaplanır.

• Ardından, projenin net bugünkü değerinin tespiti için; yukarıda açıklanan projeksiyonlar kapsamında hesaplanacak olan kullanım ve hizmet bedeli miktarlarının toplamından iskonto oranı üzerinden bir eksiltme yapılacaktır. İskonto oranı, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından aşağıdaki şekilde hesaplanır. İskonto oranı için:

❖ ilgili para biriminde aynı vadede yurtdışında ihraç edilmiş olan borçlanma senetleri varsa, söz konusu borçlanma senetlerinin ikincil piyasadaki güncel seviyeleri,
❖ ilgili para biriminde aynı vadede yurtdışında ihraç edilmiş borçlanma senetleri yoksa, ABD Doları cinsinden aynı vadede yurtdışında ihraç edilmiş borçlanma senetlerinin ikincil piyasalardaki güncel seviyeleri ve döviz takas oranları,
❖ her iki koşulun da sağlanamaması durumunda ise, ABD Doları cinsinden benzer vadede ihraç edilmiş olan borçlanma senetlerinin ikincil piyasadaki güncel seviyeleri ve döviz takas oranları dikkate alınır.

B. Kesin Teminat Mektubu Miktarı

Sağlık KÖİ Yönetmeliğine uyarınca, proje şirketi, Sağlık Bakanlığına, inşaat döneminde, toplam sabit yatırım tutarının %3’ü ve işletme döneminde toplam sabit yatırım tutarının %1,5’ine denk gelecek şekilde kesin teminat mektubu sunmak zorundadır. Değişiklik Yönetmeliği, teminat mektubu miktarlarının belirlenen Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksindeki değişikliklere göre (Yİ-ÜFE) her yıl güncellenmesini öngörmektedir. Değişiklik Yönetmeliğindeki bu hüküm yeni bir kural getirmemekte olup 5 Aralık 2018 tarihinde tadil edilen Sağlık KÖİ Kanunu ile Sağlık KÖİ Yönetmeliği arasında uyum sağlamaktadır. Bu sebeple, Değişik Yönetmeliğindeki ilgili hükmün geriye etkili olarak 5 Aralık 2018 tarihinden itibaren yürüklükte olacağı düzenlenmiştir.

C. Tahkim Yeri

Değişiklik Yönetmeliğinin 4’üncü maddesi, Sağlık KÖİ Yönetmeliğinin 67’inci maddesindeki “ve davanın Türkiye’de görülmesi” ibaresini yürürlükten kaldırmıştır. Bu kapsamda, proje sözleşmesi tarafları (Sağlık Bakanlığı ve proje şirketi), tahkim yerini Türkiye dışında seçerek proje sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların uluslararası tahkimle çözümlenmesini belirleyebilirler. Taraflara sağlanan bu hak, aslında 15 Nisan 2015 tarihinde 6639 sayılı kanunla Sağlık KÖİ Kanununda yapılan değişiklik ile getirilmişti. Bu sebeple, Değişiklik Yönetmeliğinin bu hükmü yeni bir düzenleme olmaktan ziyade Sağlık KÖİ Yönetmeliğiyle düzenlenen tahkim hükmünü, 2015 yılında tadil edilmiş olan Sağlık KÖİ Kanunun ilgili hükümleriyle uyumlu hale getirmektedir.

D. Değişiklik Yönetmeliğinin Geriye Dönük Uygulanması

Değişiklik Yönetmeliği madde 5 uyarınca, Değişiklik Yönetmeliği ile öngörülen düzenlemeler hem geçmişe hem de ileriye etkili olarak yürürlüğe girmektedir. Dolayısıyla bu hükümlerin hâlihazırda devam etmekte olan sağlık KÖİ projelerine de uygulanması öngörülmüştür.

E. Sonuç

Değişiklik Yönetmeliği; 19 Temmuz 2019 tarihinde Sağlık KÖİ Kanununda yapılan değişiklikte olduğu gibi, hâlihazırda devam eden ve gelecekte yapılacak olan sağlık KÖİ projelerinde, Sağlık Bakanlığı ile ilgili proje şirketinin aralarında ortaklaşa anlaşarak, kullanım bedeli miktarını değiştirebilecekleri hususunu öngörmüştür. Bu sebeple, sağlık KÖİ’ye ilişkin her iki mevzuatı uyumlu hale getirmiştir. Değişiklik Yönetmeliği; ödeme mekanizmasındaki anılan değişiklikler için detaylı formüller, taban ve tavan sınırları öngörmüştür.

Değişiklik Yönetmeliğinin, anılan değişikliklerin yalnızca tarafların ortaklaşa anlaşması suretiyle yapılabileceğini açık bir şekilde ifade etmemesine rağmen, dayanak kanun olan Sağlık KÖİ Kanununda yer alan “karşılıklı anlaşma koşulunun” uygulanması gerektiğine inanıyoruz. Bu nedenle, Değişiklik Yönetmeliği, Sağlık Bakanlığına mevcut sağlık KÖİ projelerinin ödeme mekanizmasında tek taraflı bir değişiklik getirme yetkisi verdiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Öte yandan, Sağlık Bakanlığı; hizmet ödemelerinin güncellenmesi konusunda Değişiklik Yönetmeliğine dayanmamalıdır çünkü Değişiklik Yönetmeliği; hizmet ödemelerinin düzenlemesinde herhangi bir değişiklik öngörmemekte, yalnızca kullanım bedeli için belirlenen tavan sınır olan NBD’nin hesaplanması konusunda hizmet ödemelerine atıf yapmaktadır.

Değişiklik Yönetmeliğinin öngörmüş olduğu asıl borç taban oranı koruması, projelerin finance edilebilirliği açısından olumlu bir hüküm olmakla birlikte, Değişiklik Yönetmeliğinin yatırımcılar için alehte değişikliklere yol açma ihtimali bulunmakta olduğundan, buna yönetlik tadillerin karşılıklı anlaşma suretiyle yapılması önem arz etmektedir.