MAKALELER

TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA 32 SAYILI KARARA İLİŞKİN YENİ DÜZENLEME

1567 Sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında

TÜRK PARASI KIYMETİNİ KORUMA HAKKINDA 32 SAYILI KARARA İLİŞKİN YENİ DÜZENLEME (85 SAYILI KARAR) HAKKINDA HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE ÖNERİLER

Karar Hakkında Genel Bilgi 

1567 Sayılı Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanunun (“Kanun”) 1’inci maddesi gereğince yürürlüğe konulan 85 Sayılı Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Kararın (“Karar”), 13 Eylül 2018 tarih ve 30534 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Buna göre Türkiye’de yerleşik kişileri bakımından artık, Bakanlıkça belirlenen haller dışında, menkul ve gayrimenkul alım satım, taşıt ve finansal kiralama dâhil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılamayacaktır. Yerleşik ifadesi daha çok gerçek kişiler için kullanılmakta ise de burada amaçsal yorum yapıldığında Karar’ın tüzel kişileri de kapsadığı açıktır. Karar’da dikkat çeken diğer bir husus ise Geçici Madde 8’dir. Karar’ın 2’nci maddesine göre önceden döviz cinsinden yapılan tüm sözleşmelerin yürürlük tarihinden itibaren 30 gün içinde TL cinsinden yeniden düzenlenmesi gerektiği ifade edilmektedir.

İlgili Değişikliğin Her Türlü İş, Hizmet, Eser, Satış ve Kira Sözleşmelerini Kapsayıp Kapsamadığı Hakkında Bilgi

Karar’ın henüz yeni yürürlüğe girmesi sebebiyle, uygulamanın ne yönde olacağı tam bilinmemekte ise de işbu düzenlemede tüm iş ve hizmet sözleşmelerinin, kira sözleşmelerinin ve menkul ve gayrimenkul satış sözleşmelerinin, eser sözleşmelerinin döviz cinsinden ifa edilmesinden kaçınıldığı ve Karar’da açıkça yer alan “her türlü” ibaresi ile TL’nin değerinin artırılması için kapsamın geniş tutulmasının amaçlandığı açıktır.

Çalışma İznine Sahip olan Çalışan Yabancı İşçilerin Yerleşik Sayılması Hakkında

6458 Sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 27’nci maddesi uyarınca geçerli çalışma izni ikamet izni sayılmaktadır. Bu nedenle geçerli çalışma iznine ve dolayısıyla ikamet iznine sahip yabancıların, Türkiye’de yerleşik olmaları halinde; bu kişilerle yapılan iş sözleşmelerinin Karar’ın kapsamına dahil edilmesi söz konusu olacaktır.

Revize Edilen Sözleşmede Damga Vergisi Hususu

Karar uyarınca; daha önce akdedilmiş bulunan sözleşmelerdeki döviz cinsinden kararlaştırılmış bedellerin Türk parası olarak yeniden belirlenmesi aşamasında sözleşmenin akdedildiği dönemdeki düşük döviz kuru ile bugünkü yüksek döviz kuru farkı sebebiyle revize edilen sözleşmedeki bedelde artan miktarda değişiklik olması durumunda artış olan miktar üzerinden damga vergisi mevcut olacaktır.

Yaptırımlar ve Genel Değerlendirme

Karar çok yeni tarihli olduğundan henüz uygulamanın ne boyutta etkileneceği bilinmemekle birlikte Kararın devam etmekte olan ve yeni yapılacak olan birçok sözleşmesel ilişkiyi etkileyeceği çok açıktır. Diğer yandan, uzun vadeli büyük alt yapı projelerini ve bu projelere bağlı olarak yapılan finans sözleşmelerini ya da dışa bağlı üretim, ithalat/ihracat yapan şirketlerin yurtiçi sözleşmelerindeki etkilerin nasıl olacağı henüz belli değildir.

Diğer yandan, şu aşamada söz konusu Karara bakarak bankalarda yabancı para hesabının bulunması veya döviz bulundurmaya ilişkin şimdilik herhangi bir düzenleme yapılmadığını net bir şekilde söyleyebiliriz.

Yapılan bu düzenlemeye aykırılık halinde ne tür bir yaptırım uygulanacağına bakacak olursak, Türk parasının kıymetinin korunması amacıyla Kanun’un 1’inci maddesinde Cumhurbaşkanına bu konuda karar alma yetkisi tanındığı ve Kanun’un 3’üncü maddesinde Cumhurbaşkanının yapmış bulunduğu genel ve düzenleyici işlemlerdeki yükümlülüklere aykırı hareket eden kişilerin üç bin Türk Lirasından yirmi beş bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası ile cezalandırılacağını belirtmemiz gerekir. Kanun’un aynı maddesinde “Kabahatin konusunu yabancı para oluşturması halinde, idarî para cezasının hesaplanmasında fiilin işlendiği tarih itibarıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının bu paraya ilişkin "döviz satış kuru" esas alınır” ifadesi yer almaktadır.

Kanunun Ek Madde 1’e göre ise söz konusu Kararın uygulanmasına ilişkin denetimleri; Vergi Müfettişleri ve Vergi Müfettiş Yardımcıları, Hazine kontrolörleri ve stajyer Hazine kontrolörleri ve kambiyo murakabe mercileri gerçekleştirecektir.

Yakın Zamanda Yapılacak Ek Düzenleme İçin Öneriler

Ülkemizin yüksek menfaatleri ve kamu yararı ilkeleri çerçevesinde, Cumhurbaşkanlığı tarafından çıkarılan ilgili Kararda da açıkça belirtildiği üzere “Bakanlıkça belirlenen haller dışında” bu Kararın uygulanmasında birtakım istisnalara gidilmesi öngörülmüştür.

Bu çerçevede yeni bir düzenlemeye gidilmesi halinde; ülkemizin menfaatleri, yabancı sermayenin ülkemize yapacağı yatırımın devamının sağlanması ve devam etmekte olan uluslararası projelerin sağlıklı bir şekilde sürdürülebilmesi bakımından aşağıda sayılan tüm sözleşmeler ve bunların alt sözleşmeleri ve bu sözleşmelerin konusunu oluşturan işlem ve proje kapsamında akdedilen veya akdedilecek olan menkul ve gayrimenkul alım, taşıt ve finansal kiralama dahil her türlü menkul ve gayrimenkul kiralama, leasing ile iş, hizmet (işletme, danışmanlık ve benzeri) ve eser (inşaat) sözleşmeleri de dahil olmak üzere tüm sözleşmeleri kapsamında, sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin Bakanlığınızca çıkarılması muhtemel bir düzenlemede iş bu Karar’dan istisna tutularak döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılabileceği yönünde düzenleme yapılması konusunda önerilerimiz yer almaktadır.

a) Yatırım teşvik belgesi veya turizm yatırım belgesi kapsamında gerçekleştirilen iş ve yatırımlara ilişkin olarak imzalanan sözleşmeler ile 24/12/2007 tarihli ve 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Mal ve Hizmetlere Uygulanacak Katma Değer Vergisi Oranlarının Tespitine İlişkin Kararın eki (I) sayılı listenin 17 nci sırasında sayılan gümrük tarife istatistik pozisyonlarında yer alan makine ve cihazların (kullanılmış olanları ile aksam, parça, aksesuar ve teferruatları hariç) tedariğine ilişkin sözleşmeler.

b) Uluslararası ilana çıkılan yurt içi ihalelere ilişkin faaliyetlerle ilgili olarak veya Savunma Sanayii Müsteşarlığınca onaylanan savunma sanayii projelerine ilişkin sözleşmeler.

c) Yap-işlet-devret, yap-işlet, yap-kirala-devret ve benzeri kamu özel işbirliği modelleri kapsamında gerçekleştirilen projelerin geliştirilmesi, finansmanı, inşası ve işletilmesine ilişkin sözleşmeler.

ç) Sözleşmeye taraf şirketler veya hissedarları ya da grup şirketleri vasıtasıyla döviz kredisi kullanılan iş ve yatırımların geliştirilmesi, finansmanı, inşası, işletilmesi ve kiralanmasına ilişkin sözleşmeler.

d) İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkin sözleşmeler.

e) 10/5/2005 tarih ve 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun ve Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanlarına İlişkin Mevzuat çerçevesinde tanımlanan yenilenebilir enerjiye dayalı üretim tesislerinde üretilen elektriğin satışı ile ilgili yapılacak olan sözleşmeler ile, bu mevzuatlar çerçevesinde ilgili projelerin geliştirilmesi, finansmanı, inşası (kurulması), işletilmesi ve devri ile ilgili sözleşmeler (eser, hizmet ve bakım-onarım sözleşmeleri dahil).

f) Piyasa şartları uyarınca, yabancı para ile finanse edilmesinin projenin yatırım maliyetine ve finanse edilebilirliğine olumlu etki ettiği sanayi, enerji, altyapı, teknoloji ve gayrimenkul yatırım projelerine ilişkin sözleşmeler.

g) Yurtdışından temin edilmekte olan mal ve hizmetlerin yerli olarak üretilmesine ve ilgi ürünlerin ihracatının azaltılmasına katkıda bulunacak olan yatırım projelerine ilişkin sözleşmeler.

ğ) Uluslararası anlaşmalar altında gerçekleştirilecek yatırımlar ile ilgili her türlü sözleşme.

h) Yurt dışında kurulmuş tüzel kişilerce veya bu tüzel kişilerin Türkiye’deki iştirakleri ve bağlı ortaklıkları tarafından gerçekleştirilecek yatırımlar ve bu yatırımların geliştirilmesi, işletilmesi, finansmanı veya devredilmesine ilişkin her türlü sözleşme.

ı) Temel maliyet kalemleri döviz cinsinden olan petrol, kimya ve enerji ürünlerinin satışı ve bu ürünlerin imal edildiği tesislerinin geliştirilmesi, inşası (kurulması), finansmanı, işletilmesi, kiralaması, bakım onarım ve devri ile ilgili sözleşmeler.

i) Yukarıdaki bentlerde sayılan sözleşmelere ilişkin her türlü alt sözleşmeler ile bunlarla ilgili olarak proje maliyetine doğrudan veya dolaylı olarak dahil olan her türlü tedarik, müşavirlik, danışmanlık, iş ve hizmet sözleşmeleri.

Bu çerçevede kamuoyunda oluşacak birçok sorunu önlemek amacıyla yakın zamanda yayımlanan Karara ilişkin yeni düzenlemelerin yapılmasının gerektiği açık olup, bu konudaki çalışmaların ise ilgili kamu ve özel sektör uygulamacılarının da görüşü alınmak suretiyle yapılması son derece faydalı olacaktır.